Szukanie zaawansowane

Szukanie wraz z odmianą wyrazów
Wstaw * (gwiazdka) po wpisaniu początku wyrazu
np. podatk*, aby znaleźć podatkami, podatkach itd.

Dokładne dopasowanie
Wpisz wyrażenie w cudzysłowie.
Na przykład: "podatek dochodowy".

Wykluczenie wyrażenia
Wstaw - (minus) przed słowem, które chcesz wykluczyć. Na przykład: "sprzedaż -towar"

Brak wyników

Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem - część II

Artykuły | 26 lutego 2020 | NR 63
162

1. Prowadzenie przedsiębiorstwa w okresie od śmierci przedsiębiorcy do ustanowienia zarządu - podejmowanie czynności zachowawczych

Art. 13 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym stanowi, iż w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony – do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, osoba, o której mowa w art. 14, może dokonywać czynności koniecznych do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, polegających w szczególności na: 

  • zaspokajaniu wymagalnych roszczeń lub przyjmowaniu należności, które wynikają ze zobowiązań przedsiębiorcy związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej, powstałych przed jego śmiercią; 
  • zbywaniu rzeczowych aktywów obrotowych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2018 r. poz. 395, 398, 650 i 1629). 

Powyższe czynności określa się mianem czynności zachowawczych. Czynności zachowawcze to działania faktyczne i prawne, których celem jest ochrona wspólnych praw do przedsiębiorstwa w spadku, w szczególności – ochrona przedsiębiorstwa przed pogorszeniem jego stanu. W ramach czynności zachowawczych można przede wszystkim:

  • regulować już wymagalne zobowiązania, np. zapłacić za dostarczone do firmy towarylub zrealizować usługi, do których wykonania zobowiązał się przedsiębiorca,
  • przyjmować płatności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (środki te trafią na rachunek firmy, a nie do majątku osoby przyjmującej płatność),
  • sprzedawać zapasy, czyli np. wytworzone towary, nabyte surowce, produkty i półprodukty.

Osoba, o której mowa w art. 14, może także dokonywać czynności zwykłego zarządu w zakresie przedmiotu działalności gospodarczej wykonywanej przez przedsiębiorcę przed jego śmiercią, jeżeli ciągłość tej działalności jest konieczna do zachowania możliwości jej kontynuacji lub uniknięcia poważnej szkody. 
Osobami, o których mowa w art. 14 ustawy o zarządzie sukcesyjnym są:

  • małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub 
  • spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, albo 
  • spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy albo zapisobierca windykacyjny, któremu zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku. 
     

Ważne:

  • Czynności zachowawcze to działania faktyczne i prawne, których celem jest ochrona wspólnych praw do przedsiębiorstwa w spadku, w szczególności 
    - ochrona przedsiębiorstwa przed pogorszeniem jego stanu.
  • Czynności zachowawcze wykonuje osoba, o której mowa w art. 14 ustawy o zarządzie sukcesyjnym w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony - do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego


Typowe obszary czynności zwykłego zarządu to sprzedaż towarów i świadczenie usług (także w ramach nowych umów), przyjmowanie związanych z tym opłat oraz płatności na rzecz dostawców towarów i usług. 

1.1. Przykładami sytuacji, w których zakres czynności zachowawczych może obejmować wszystkie czynności zwykłego zarządu są istnienie ryzyka utraty znacznej części klientów lub kluczowego kontrahenta wskutek braku ciągłości działalności operacyjnej (np. zapewnienia dużemu odbiorcy bieżących dostaw) albo ryzyko wysokich kosztów zatrzymania produkcji i ponownego rozruchu przedsiębiorstwa (np. pieców). 

Przykład 1
Przedsiębiorca zmarł i nie pozostawił testamentu. W momencie śmierci był żonaty, a przedsiębiorstwo należało do wspólnego majątku małżonków. Małżonkowie mieli dwójkę dorosłych dzieci – córkę i syna.

Pytanie
Kto jest uprawnionym do dokonywania czynności zachowawczych?

Odpowiedź
Czynności zachowawcze mogą być dokonywane przez żonę Przedsiębiorcy oraz przez każdego z jego dzieci. Osoby te nie muszą działać łącznie. 

1.2. Od momentu potwierdzenia kręgu następców prawnych przedsiębiorcy, czynności zachowawcze mogą być podejmowane przez osoby, które wskazuje: 

  • postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
  • notarialny akt poświadczenia dziedziczenia lub 
  • europejskie poświadczenie spadkowe. 

Uprawnienie to zachowuje także małżonek, który ma udział w przedsiębiorstwie w spadku (nawet jeśli nie należy do kręgu spadkobierców). 

Przykład 2
Przedsiębiorca w testamencie powołał do spadku swojego młodszego syna. Ale wcześniej w ramach zapisu windykacyjnego przekazał przedsiębiorstwo starszemu synowi. Zapis windykacyjny pozwala przyszłemu spadkodawcy przekazać składnik swojego majątku. W przypadku zapisu windykacyjnego, w przeciwieństwie do spadku, zapisobiorca otrzymuje konkretny  składnik majątku zapisodawcy, natomiast spadkobierca dziedziczy spadek, w skład którego wchodzi co do zasady cały majątek spadkodawcy. Przedsiębiorca w chwili śmierci nie był żonaty.

Pytanie
Kto jest uprawnionym do dokonywania czynności zachowawczych?

Odpowiedź
Z chwilą ogłoszenia testamentu czynności zachowawcze mogą być dokonywane wyłącznie przez starszego syna Przedsiębiorcy, będącego zapisobiorcą windykacyjnym.

Przykład 3
Przedsiębiorca był żonaty, a przedsiębiorstwo należało do wspólnego majątku małżonków. Przedsiębiorca sporządził testament, w którym do spadku powołał swoje dzieci.

Pytanie
Kto jest uprawnionym do dokonywania czynności zachowawczych?

Odpowiedź
Czynności zachowawcze mogą być dokonywane przez żonę Przedsiębiorcy.

1.3. W przypadku gdy przedsiębiorca zatrudniał w swoim przedsiębiorstwie pracowników, czynności zachowawcze mogą być podejmowane również w stosunku do nich. 

W myśl art. 632 § 1 Kodeksu pracy z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają, z zastrzeżeniem § 3–11. Zgodnie z § 3 pkt 2 przepis §1 nie ma zastosowania w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, zgodnie z ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. poz. 1629), zwanej dalej „ustawą o zarządzie sukcesyjnym” .
Według § 4 powyższego artykułu w przypadku, o którym mowa w § 3 pkt 2, umowa o pracę z pracownikiem wygasa z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, chyba że przed tym dniem nastąpiło przejęcie pracownika przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 231. 
Stosownie do treści § 5 niniejszego artykułu w przypadku gdy zgodnie z ustawą o zarządzie sukcesyjnym nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, umowa o pracę wygasa z upływem 30 dni od dnia śmierci pracodawcy, chyba że przed upływem tego terminu osoba, o której mowa w art. 14 ustawy o zarządzie sukcesyjnym, albo zarządca sukcesyjny uzgodni z pracownikiem, na mocy pisemnego porozumienia stron, że stosunek pracy będzie kontynuowany na dotychczasowych zasadach: 

  1. do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego – jeżeli porozumienie z pracownikiem zawiera osoba, o której mowa w art. 14 ustawy o zarządzie sukcesyjnym; 
  2. do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego – jeżeli porozumienie z pracownikiem zawiera zarządca sukcesyjny.

Z powyższej regulacji wynika, iż w przypadku gdy przedsiębiorca nie powołał zarządcy sukcesyjnego, stosunki pracy pozostają w mocy przez okres trwający 30 dni liczony od dnia jego śmierci. W tym czasie osoba uprawniona do czynności zachowawczych może doprowadzić do trwałego przedłużenia tych stosunków 
i w konsekwencji – do zachowania ich ciągłości przez okres zarządu sukcesyjnego. W ramach czynności zachowawczych może zostać z pracownikiem zawarte porozumienie o kontynuacji stosunku pracy. Porozumienie to musi zostać zawarte w formie pisemnej. Strony powyższego porozumienia mogą uzgodnić wcześniejszy termin rozwiązania umowy o pracę. 
Umowy o pracę zawarte na czas określony wygasają po upływie terminów, na jakie zostały zawarte.  Według art. 63²§ 7 Kodeksu pracy w przypadku gdy zgodnie z ustawą o zarządzie sukcesyjnym nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta, jeżeli termin jej rozwiązania przypada przed upływem 30 dni od dnia śmierci pracodawcy, chyba że strony uzgodnią wcześniejszy termin rozwiązania umowy. Jeżeli termin rozwiązania umowy o pracę na czas określony przypada po upływie 30 dni od dnia śmierci pracodawcy umowa o pracę wygasa z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, chyba że wcześniej rozwiąże się z upływem czasu, na który została zawarta, albo strony uzgodnią wcześniejszy termin rozwiązania umowy. 
Pracownicy stanowią istotny element wpływający na wartość przedsiębiorstwa. Ich odejście po śmierci przedsiębiorcy bardzo często oznacza koniec działania dotychczasowej firmy. Ustawa o zarządzie sukcesyjnym daje w związku z tym możliwości, dzięki którym osoby uprawnione do czynności zachowawczych będą mogły zatrzymać pracowników w firmie, a pracownicy będą mogli wykonywać pracę z zachowaniem prawem do wynagrodzenia. Osoba uprawniona do czynności zachowawczych może zlecić pracownikowi wykonywanie pracy zgodnej z zawartą z nim umową o pracę. Musi wtedy określić okres wykonywania pracy przez pracownika oraz określić wymiar czasu pracy. Za tę pracę zostanie wypłacone wynagrodzenie zgodne z umową o pracę. Niezależnie od tego, jeżeli pracownik wykonywał pracę zgodnie z umową (np. zanim do firmy dotarła wiadomość o śmierci pracodawcy), przysługuje mu za nią wynagrodzenie na ogólnych zasadach. 
Jeżeli przedsiębiorca nie powołał zarządcy sukcesyjnego za życia, nie jest pewne, czy będzie nadal kontynuowana działalność jego przedsiębiorstwa. Pracownicy muszą mieć zatem możliwość poszukiwania nowej pracy. Stąd stosunkowo krótki okres na zawarcie porozumienia. Jeśli funkcjonowanie zostało wstrzymane wraz ze śmiercią przedsiębiorcy, pracownicy nie mogą wykonywać pracy. Okres od śmierci pracodawcy do zawarcia porozumienia o kontynuacji stosunku pracy albo upływu terminu na jego zawarcie jest w związku z tym traktowany jako okres usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Oznacza to, że pracownik nie musi stawiać się w miejscu pracy. Za ten okres pracownikowi nie przysługuje jednak wynagrodzenie. 
 

Ważne:

Pracownicy stanowią istotny element wpływający na wartość przedsię-biorstwa. Ich odejście po śmierci przedsiębiorcy bardzo często oznacza koniec działania dotychczasowej firmy. 
Ustawa o zarządzie sukcesyjnym daje w związku z tym możliwości, dzięki którym osoby uprawnione do czynności zachowawczych będą mogły zatrzymać pracowników w firmie, a pracownicy będą mogli wykonywać pracę z zachowaniem prawem do wynagrodzenia. 


1.4. Czynności zachowawcze mogą polegać także na wykonywaniu umów, które zawarł przedsiębiorca w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. 

Podkreślić należy, iż zachowanie ciągłość relacji handlowych (np. w przypadku realizacji bieżących dostaw dla kontrahentów) może decydować o możliwości ich kontynuowania już po ustanowieniu zarządu sukcesyjnego.  Przed ustanowieniem zarządu sukcesyjnego umowy mogą być wykonywane płynnie, jeżeli osoba uprawniona podejmie się czynności zachowawczych. Jeśli takiej osoby wśród uprawnionych nie będzie – wykonanie umów zostanie wstrzymane do czasu ustanowienia zarządu sukcesyjnego albo upływu terminu na powołanie zarządcy, czyli maksymalnie na 2 miesiące.
Każda ze stron umowy może powstrzymać się ze spełnieniem swojego świadczenia. W okresie od śmierci do ustanowienia zarządu sukcesyjnego nie biegną również terminy do wykonywania obowiązków umownych. Termin, który rozpoczął już bieg, ulega zawieszeniu. Nie pozwala to na narażenie strony umowy na odsetki i inne konsekwencje spowodowane opóźnieniem wywiązania się z obowiązków wynikających z zawartej umowy w okresie przejściowym, gdy jej wykonanie może być bardzo utrudnione. 
W przypadku gdy osoba uprawniona do czynności zachowawczych zaofiaruje jednak świadczenie wzajemne (czyli podejmie się faktycznego zarządzania firmą w ramach czynności zachowawczych), kontrahent również będzie musiał wykonać swoje świadczenie. Termin na spełnienie tego obowiązku zacznie ponownie biec od dnia zaofiarowania mu świadczenia wzajemnego. Skoro obowiązek umowny, który leżał po stronie przedsiębiorcy może być spełniony, odpada przeszkoda do dalszego nie wykonywania umowy. 

Przykład 4
Przedsiębiorca prowadzący piekarnię miał zawartą umowę długoterminową na dostawę pieczywa do sieci sklepów „Ż”. Na jej podstawie miał dostarczać w dni robocze określoną ilość pieczywa do wyznaczonych sklepów należących do sieci „Ż”. Ponieważ przedsiębiorca zmarł, dyrekcja sieci podjęła rozmowy z innym dostawcą pieczywa. Przedsiębiorca nie pozostawił testamentu. Córka zmarłego podjęła czynności zachowawcze w stosunku do pracowników piekarni, aby produkcja odbywała się nieprzerwanie. Piekarnia przygotowała wynikającą z umowy wymaganą ilość pieczywa.

Pytanie
Czy sieć sklepów jest zobowiązana do przyjęcia dostawy pieczywa od piekarni po zmarłym przedsiębiorcy?

Odpowiedź
Jak wyżej wspomniano, w przypadku gdy osoba uprawniona do czynności zachowawczych zaofiaruje świadczenie wzajemne wynikające z umowy zawartej pomiędzy siecią sklepów a zmarłym przedsiębiorcą, kontrahent również będzie musiał wykonać swoje świadczenie, czyli odebrać zamówioną ilość pieczywa i zapłacić za nie.

Przykład 5
Przedsiębiorca zajmował się produkcją i sprzedażą stelaży do mebli. Z ważnym odbiorcą zawarł umowę długoterminową na ich dostawę. Na podstawie zawartej umowy miał dostarczać kontrahentowi co miesiąc określoną ich partię pod rygorem kar umownych za niedotrzymanie terminów. Przedsiębiorca zmarł 3 lutego przed całkowitym zrealizowaniem umowy. Nie sporządził testamentu. Pozostawił żonę – i dwójkę małoletnich dzieci. Żona 18 lutego dowiedziała się, że 10 lutego powinna być dostarczona kolejna partia stelaży dla kontrahenta. Żona zmarłego przedsiębiorcy nie orientuje się jednak w sprawach firmy męża i poszukuje osoby, którą mogłaby powołać na zarządcę sukcesyjnego.

Pytanie
Czy w związku z niezachowaniem terminu dostawy będzie musiała zapłacić karę umowną?

Odpowiedź
Żona zmarłego przedsiębiorcy nie musi realizować dostawy kontrahenta, jak również nie grożą jej z tego tytułu kary umowne. Bieg terminu dostawy został wstrzymany w dniu śmierci Prze...

To co widzisz, to tylko 30% treści...



Aby uzyskać dostęp do całości, kup prenumeratę